Kwestia alimentów do kiedy się należą, jest tematem często budzącym wątpliwości, zarówno wśród osób zobowiązanych do ich płacenia, jak i tych, które czerpią z nich wsparcie. Prawo polskie precyzyjnie określa ramy czasowe, w których świadczenia alimentacyjne są świadczone, jednak złożoność sytuacji życiowych sprawia, że pojawiają się liczne pytania dotyczące dalszego trwania obowiązku alimentacyjnego. Kluczowe znaczenie ma tutaj rozróżnienie między alimentami na rzecz małoletniego dziecka a alimentami na rzecz dorosłego dziecka lub innego krewnego.
Podstawową zasadą jest, że obowiązek alimentacyjny trwa tak długo, jak długo istnieje potrzeba alimentacji u osoby uprawnionej oraz możliwość zarobkowa i majątkowa u osoby zobowiązanej. W przypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny rodziców wobec nich co do zasady trwa do momentu osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, czyli ukończenia 18 roku życia. Jednakże, jak pokazuje praktyka, ta granica nie zawsze jest ostateczna. Istnieją bowiem sytuacje, w których alimenty mogą być należne również po ukończeniu przez dziecko 18 lat, co stanowi istotny aspekt prawny i społeczny.
Ponadto, obowiązek alimentacyjny nie ogranicza się wyłącznie do relacji rodzic-dziecko. Prawo przewiduje również możliwość orzeczenia alimentów na rzecz innych członków rodziny, na przykład dziadków, rodzeństwa czy nawet byłego małżonka, pod ściśle określonymi warunkami. Zrozumienie tych zasad jest kluczowe dla prawidłowego uregulowania sytuacji prawnej i finansowej w rodzinie, a także dla uniknięcia potencjalnych sporów i nieporozumień.
Niniejszy artykuł ma na celu szczegółowe omówienie zagadnienia alimentów do kiedy się należą, uwzględniając zarówno sytuacje standardowe, jak i te bardziej skomplikowane. Przedstawimy argumenty prawne, przykłady praktyczne oraz rozwiejemy najczęściej pojawiające się wątpliwości, aby dostarczyć czytelnikom wyczerpujących informacji na temat ich praw i obowiązków związanych ze świadczeniami alimentacyjnymi.
Kiedy wygasa obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego dziecka
Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka co do zasady wygasa z chwilą osiągnięcia przez dziecko pełnoletności, czyli ukończenia 18 roku życia. Jednakże, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewidują wyjątki od tej reguły, które pozwalają na dalsze dochodzenie alimentów również po przekroczeniu progu pełnoletności. Kluczowe znaczenie ma tutaj przepis artykułu 133 § 1, który stanowi, że rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Oznacza to, że samo osiągnięcie pełnoletności nie zwalnia automatycznie rodzica z obowiązku alimentacyjnego.
Jeśli dorosłe dziecko znajduje się w niedostatku, czyli nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych z własnych środków, a jego sytuacja materialna jest trudna, może ono nadal dochodzić alimentów od rodziców. Niedostatek ten może wynikać z różnych przyczyn, takich jak kontynuowanie nauki, choroba, niepełnosprawność czy trudności ze znalezieniem odpowiedniej pracy. W takich przypadkach sąd bierze pod uwagę całokształt okoliczności, oceniając, czy dziecko rzeczywiście potrzebuje wsparcia finansowego ze strony rodziców.
Warto podkreślić, że możliwość dochodzenia alimentów przez dorosłe dziecko nie jest bezgraniczna. Sąd analizuje, czy sytuacja niedostatku jest wynikiem obiektywnych trudności, czy też wynika z zaniedbań lub braku starań ze strony samego dziecka. Na przykład, jeśli dorosłe dziecko świadomie rezygnuje z podjęcia pracy mimo posiadania ku temu możliwości, sąd może uznać, że nie przysługuje mu prawo do dalszych alimentów. Kwestia ta jest zawsze indywidualnie rozpatrywana przez sąd, który bierze pod uwagę wiek dziecka, jego wykształcenie, doświadczenie zawodowe oraz możliwości zarobkowe.
Dodatkowo, w sytuacji, gdy dziecko kontynuuje naukę po ukończeniu szkoły średniej, na przykład na studiach wyższych, obowiązek alimentacyjny rodziców może być przedłużony. Ważne jest jednak, aby nauka ta była systematyczna i prowadzona w uzasadnionym terminie. Długotrwałe studia, które nie przynoszą postępów lub są prowadzone bez wyraźnego celu, mogą nie stanowić podstawy do dalszego otrzymywania alimentów. Sąd ocenia, czy kontynuowanie nauki jest uzasadnione i czy dziecko dokłada wszelkich starań, aby zdobyć wykształcenie i w przyszłości stać się samodzielne.
Alimenty dla pełnoletniego dziecka kontynuującego naukę po maturze
Kontynuacja nauki przez pełnoletnie dziecko po ukończeniu szkoły średniej stanowi jeden z najczęstszych powodów przedłużenia obowiązku alimentacyjnego rodziców. Jak wspomniano wcześniej, przepis artykułu 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że rodzice są zobowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie. Ustawodawca nie definiuje wprost, co oznacza „niezdolność do samodzielnego utrzymania się”, jednak orzecznictwo sądów jednoznacznie wskazuje, że dotyczy to również sytuacji, gdy dziecko kontynuuje naukę, zdobywając wykształcenie.
Podstawowym warunkiem jest tutaj, aby nauka ta była rzeczywiście podjęta i realizowana w sposób systematyczny. Oznacza to, że dziecko powinno uczęszczać na zajęcia, zaliczać przedmioty i dążyć do ukończenia wybranego kierunku studiów lub kursu zawodowego. Rodzice nie są zobowiązani do finansowania dzieci, które z własnej winy przerywają naukę, tracą rok akademicki lub nie przykładają się do obowiązków szkolnych. W takich przypadkach sąd może uznać, że dziecko jest już w stanie podjąć pracę i utrzymać się samodzielnie.
Kolejnym ważnym aspektem jest uzasadniony czas trwania nauki. Zazwyczaj przyjmuje się, że alimenty przysługują dziecku przez okres studiów licencjackich (zwykle 3 lata) lub inżynierskich (zwykle 4 lata), a także przez okres studiów magisterskich (zwykle 2 lata). Dłuższy okres nauki, na przykład podejmowanie kolejnych kierunków studiów bez uzasadnionego celu lub przedłużanie studiów ponad przewidziany program, może być uznane przez sąd za nadużycie prawa do alimentów. Kluczowe jest, aby dziecko miało realny cel zdobycia wykształcenia, które pozwoli mu na osiągnięcie samodzielności finansowej.
Warto również zwrócić uwagę na możliwość orzeczenia alimentów na rzecz dziecka, które po ukończeniu szkoły średniej nie kontynuuje nauki, ale z obiektywnych przyczyn nie jest w stanie znaleźć pracy. Może to dotyczyć na przykład sytuacji, gdy rynek pracy jest trudny, a dziecko posiada niskie kwalifikacje. W takich przypadkach sąd może przyznać alimenty na czas określony, do momentu, aż dziecko znajdzie zatrudnienie lub zdobędzie potrzebne umiejętności. Decyzja sądu zawsze zależy od indywidualnej sytuacji życiowej i materialnej dziecka oraz od możliwości finansowych rodziców.
Dodatkowo, nawet jeśli dziecko jest już pełnoletnie i studiuje, obowiązek alimentacyjny rodziców może ulec zmianie, jeśli zmienią się ich możliwości zarobkowe lub majątkowe. Podobnie, jeśli sytuacja materialna dziecka ulegnie poprawie, na przykład dzięki uzyskaniu stypendium lub podjęciu pracy dorywczej, sąd może zmniejszyć lub uchylić obowiązek alimentacyjny.
Obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego krewnego w niedostatku
Prawo polskie, oprócz obowiązku alimentacyjnego rodziców wobec dzieci, przewiduje również możliwość orzeczenia alimentów na rzecz innych członków rodziny, w tym dorosłych krewnych znajdujących się w niedostatku. Jest to wyraz zasady solidarności rodzinnej i pomocy osobom bliskim w trudnej sytuacji życiowej. Podstawę prawną dla tego typu świadczeń stanowi artykuł 128 i następne Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które określają krąg osób zobowiązanych i uprawnionych do alimentacji.
Zgodnie z przepisami, obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych (dzieci, wnuki) i wstępnych (rodzice, dziadkowie) względem siebie. Oznacza to, że na przykład dorosłe dzieci są zobowiązane do alimentowania swoich rodziców lub dziadków, jeśli ci znajdują się w niedostatku. Co ważne, obowiązek ten jest wzajemny, co oznacza, że w sytuacji, gdy rodzice nie są w stanie utrzymać się samodzielnie, mogą oni dochodzić alimentów od swoich dorosłych dzieci.
Kluczowym warunkiem przyznania alimentów dorosłemu krewnemu jest jego niedostatek. Niedostatek ten oznacza, że osoba uprawniona nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych, takich jak wyżywienie, mieszkanie, ubranie, podstawowa opieka zdrowotna czy koszty związane z utrzymaniem mieszkania. Sąd bada sytuację materialną osoby uprawnionej, biorąc pod uwagę jej dochody, posiadany majątek, a także stan zdrowia i wiek, które mogą wpływać na możliwość zarobkowania.
Obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego krewnego nie jest jednak nieograniczony. Istnieją pewne przesłanki negatywne, które mogą wyłączyć lub ograniczyć ten obowiązek. Jedną z nich jest sytuacja, gdy osoba zobowiązana sama znajduje się w niedostatku lub jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że spełnienie obowiązku alimentacyjnego stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie. Sąd zawsze stara się znaleźć równowagę między potrzebami osoby uprawnionej a możliwościami finansowymi osoby zobowiązanej.
Inną ważną przesłanką negatywną jest sytuacja, gdy między osobą uprawnioną a osobą zobowiązaną istniały w przeszłości relacje, które można uznać za rażąco krzywdzące lub naruszające zasady współżycia społecznego. Na przykład, jeśli rodzic w przeszłości dopuszczał się przemocy wobec dziecka lub porzucił rodzinę, sąd może odmówić mu prawa do alimentów od dorosłego dziecka. W takich przypadkach sąd kieruje się zasadami słuszności i sprawiedliwości społecznej.
Warto również pamiętać, że obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego krewnego jest świadczeniem subsydiarnym. Oznacza to, że osoba uprawniona powinna najpierw wyczerpać inne możliwości uzyskania środków do życia, takie jak świadczenia z pomocy społecznej, emerytura, renta czy inne formy wsparcia. Dopiero w sytuacji, gdy te środki nie są wystarczające, może ona dochodzić alimentów od krewnego.
Kiedy można dochodzić alimentów od byłego małżonka lub partnera
Obowiązek alimentacyjny może być również orzeczony wobec byłego małżonka, a w pewnych sytuacjach także wobec byłego partnera, z którym nie łączył nas stosunek małżeński. Jest to specyficzna forma wsparcia finansowego, która ma na celu zapewnienie podstawowych potrzeb osobie, która po rozpadzie związku znalazła się w trudnej sytuacji materialnej. Podstawę prawną dla tego typu świadczeń stanowią przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego między małżonkami oraz przepisy dotyczące alimentów w przypadku konkubinatu.
W przypadku byłych małżonków, obowiązek alimentacyjny może być orzeczony na rzecz małżonka, który znajduje się w niedostatku. Zgodnie z artykułem 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w przypadku orzeczenia rozwodu lub separacji, każdy z małżonków może żądać od drugiego małżonka świadczeń alimentacyjnych, jeżeli znajduje się w niedostatku. Niedostatek ten oznacza, że małżonek nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych z własnych środków.
Co istotne, w przypadku rozwodu, sąd może orzec alimenty na rzecz małżonka niewinnego, jeżeli orzeczenie rozwodu pociąga za sobą istotne pogorszenie jego sytuacji materialnej. W tym przypadku, nawet jeśli małżonek nie znajduje się w skrajnym niedostatku, ale jego sytuacja materialna uległa znacznemu pogorszeniu w wyniku rozwodu, może on dochodzić świadczeń alimentacyjnych. Sąd bierze pod uwagę przyczyny orzeczenia rozwodu, stopień winy każdego z małżonków oraz ich sytuację materialną.
Obowiązek alimentacyjny wobec byłego małżonka nie jest bezterminowy. W przypadku rozwodu, co do zasady, obowiązek ten wygasa po upływie pięciu lat od daty orzeczenia rozwodu. Jednakże, w wyjątkowych sytuacjach, gdy orzeczenie rozwodu pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka, sąd może przedłużyć ten okres. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy małżonek poświęcił się wychowaniu dzieci i nie miał możliwości zdobycia wykształcenia lub doświadczenia zawodowego, które pozwoliłoby mu na samodzielne utrzymanie się.
W przypadku konkubinatu, czyli związku partnerskiego bez zawarcia związku małżeńskiego, sytuacja jest bardziej skomplikowana. Prawo polskie nie przewiduje wprost obowiązku alimentacyjnego między konkubentami. Jednakże, w wyjątkowych sytuacjach, możliwe jest dochodzenie alimentów na zasadach ogólnych, na przykład na podstawie przepisów o świadczeniach alimentacyjnych między krewnymi, jeśli partnerzy wykażą istnienie pokrewieństwa, które nie jest oczywiste. Ponadto, w niektórych przypadkach, można powołać się na zasady współżycia społecznego lub na przepisy dotyczące czynów niedozwolonych, jeśli rozpad związku spowodował powstanie szkody po jednej ze stron.
Warto również zaznaczyć, że w przypadku orzeczenia alimentów na rzecz byłego małżonka lub partnera, sąd zawsze bierze pod uwagę możliwości zarobkowe i majątkowe obu stron, a także ich wiek i stan zdrowia. Celem jest zapewnienie wsparcia osobie potrzebującej, ale jednocześnie nieobciążanie nadmiernie strony zobowiązanej.
Kiedy ustaje obowiązek alimentacyjny dla dorosłego dziecka
Chociaż prawo przewiduje możliwość otrzymywania alimentów przez dorosłe dziecko w określonych sytuacjach, istnieją również konkretne momenty i okoliczności, w których obowiązek alimentacyjny ustaje. Zrozumienie tych przesłanek jest kluczowe dla prawidłowego określenia dalszego trwania lub zakończenia świadczeń alimentacyjnych.
Najbardziej oczywistym powodem ustania obowiązku alimentacyjnego jest sytuacja, gdy dorosłe dziecko osiągnie pełną samodzielność finansową. Oznacza to, że jest ono w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe z własnych dochodów, które uzyskuje z pracy, działalności gospodarczej, posiadanych oszczędności czy innych źródeł. W takim przypadku, nawet jeśli wcześniej przysługiwały mu alimenty, obowiązek ten wygasa.
Kolejną ważną przesłanką jest zakończenie nauki przez dziecko. Jeśli dorosłe dziecko studiowało lub zdobywało inne kwalifikacje zawodowe, a następnie ukończyło naukę i ma możliwość podjęcia pracy zarobkowej, obowiązek alimentacyjny rodziców wygasa. Nawet jeśli przez pewien czas po zakończeniu nauki dziecko ma trudności ze znalezieniem zatrudnienia, rodzice zazwyczaj nie są zobowiązani do dalszego finansowania go w nieskończoność. Okres przejściowy może być różnie interpretowany przez sądy, ale zazwyczaj nie powinien przekraczać kilku miesięcy.
Sytuacja, w której dorosłe dziecko świadomie rezygnuje z podjęcia pracy, mimo istnienia realnych możliwości zatrudnienia, również może prowadzić do ustania obowiązku alimentacyjnego. Sąd może uznać, że dziecko nie jest w stanie utrzymać się samodzielnie z własnej winy, a nie z powodu obiektywnych przeszkód. W takich przypadkach alimenty mogą zostać uchylone.
Istotnym czynnikiem jest również zmiana okoliczności, które były podstawą do orzeczenia alimentów. Jeśli na przykład dziecko otrzymało znaczną spadek, wygrało na loterii, lub jego sytuacja materialna uległa znaczącej poprawie z innych powodów, obowiązek alimentacyjny może zostać uchylony lub zmniejszony. Podobnie, jeśli sytuacja finansowa rodzica zobowiązanego do alimentów ulegnie pogorszeniu, na przykład w wyniku utraty pracy lub choroby, może on wystąpić z wnioskiem o zmianę wysokości alimentów lub ich uchylenie.
Warto również pamiętać, że istnieją pewne sytuacje, w których sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego dziecka wygasł z innych przyczyn, na przykład w związku z rażącym naruszeniem zasad współżycia społecznego przez dziecko wobec rodzica. Każda sprawa jest rozpatrywana indywidualnie, a decyzja sądu zależy od całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych.
Jak uzyskać orzeczenie o obowiązku alimentacyjnym lub jego zmianie
Uzyskanie orzeczenia o obowiązku alimentacyjnym lub zmiana jego wysokości wymaga formalnego postępowania prawnego. W zależności od sytuacji, może to być postępowanie sądowe lub ustalenie alimentów w drodze ugody. Kluczowe jest, aby działać zgodnie z obowiązującymi procedurami, aby zapewnić skuteczne i zgodne z prawem rozwiązanie.
W pierwszej kolejności, jeśli strony nie są w stanie porozumieć się co do kwestii alimentów, osoba uprawniona do alimentów (lub jej przedstawiciel ustawowy) może złożyć pozew o alimenty do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania pozwanego lub powoda. W pozwie należy dokładnie opisać sytuację faktyczną, uzasadnić potrzebę alimentacji oraz wskazać wysokość żądanych alimentów. Do pozwu należy dołączyć dokumenty potwierdzające sytuację materialną obu stron, takie jak zaświadczenia o dochodach, wyciągi z konta bankowego, dokumenty dotyczące kosztów utrzymania, a także dokumenty potwierdzające pokrewieństwo.
Sąd przeprowadzi postępowanie dowodowe, w ramach którego wysłucha strony, świadków, a także może zlecić sporządzenie opinii biegłego (np. biegłego z zakresu medycyny, jeśli niedostatek wynika z choroby). Po zebraniu wszystkich dowodów sąd wyda orzeczenie, w którym określi wysokość alimentów oraz okres, na jaki zostały zasądzone. Warto zaznaczyć, że sąd bierze pod uwagę nie tylko usprawiedliwione potrzeby osoby uprawnionej, ale również zarobkowe i majątkowe możliwości zobowiązanego.
Zmiana wysokości alimentów jest również możliwa w drodze postępowania sądowego. Wniosek o zmianę wysokości alimentów może złożyć zarówno osoba uprawniona, jak i zobowiązana do alimentów. Wniosek ten powinien być uzasadniony zmianą okoliczności, które miały wpływ na pierwotne orzeczenie, na przykład znacznym pogorszeniem lub poprawą sytuacji materialnej jednej ze stron, chorobą, utratą pracy, czy też ukończeniem przez dziecko nauki.
Alternatywnie, strony mogą podjąć próbę zawarcia ugody pozasądowej. Ugoda alimentacyjna, która jest zawarta przed mediatorem lub notariuszem, ma moc prawną i może zastąpić postępowanie sądowe. Ugoda ta powinna precyzyjnie określać wysokość alimentów, sposób ich płatności, a także okres, na jaki zostały ustalone. W przypadku dorosłych dzieci, ugoda może również określać warunki dotyczące kontynuacji nauki lub poszukiwania pracy.
W przypadku ustalania alimentów na rzecz dziecka małoletniego, zawsze w pierwszej kolejności warto rozważyć możliwość zawarcia ugody. Jeśli jednak porozumienie nie jest możliwe, konieczne jest skierowanie sprawy na drogę sądową. Warto również pamiętać, że w przypadku potrzeby uzyskania pomocy prawnej, można skorzystać z usług adwokata lub radcy prawnego, który pomoże w przygotowaniu dokumentacji i reprezentacji przed sądem.
Kiedy alimenty mogą zostać podwyższone lub obniżone
Obowiązek alimentacyjny nie jest ustalany raz na zawsze i jego wysokość może ulegać zmianom wraz z upływem czasu i zmianą okoliczności życiowych. Zarówno osoba uprawniona do alimentów, jak i osoba zobowiązana do ich płacenia, mają prawo wystąpić do sądu z wnioskiem o podwyższenie lub obniżenie zasądzonych świadczeń. Kluczowe jest tutaj wykazanie, że nastąpiła istotna zmiana stosunków od daty ostatniego orzeczenia w sprawie alimentów.
Najczęstszym powodem podwyższenia alimentów jest wzrost usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej. Dotyczy to przede wszystkim dzieci, które w miarę dorastania i rozwoju potrzebują coraz więcej środków na swoje utrzymanie, edukację, zajęcia dodatkowe czy opiekę zdrowotną. Na przykład, jeśli dziecko zaczyna uczęszczać do szkoły średniej lub na studia, jego potrzeby związane z edukacją, podręcznikami, materiałami edukacyjnymi czy dojazdami znacząco wzrastają. W takich przypadkach, osoba uprawniona może domagać się podwyższenia alimentów, przedstawiając dowody na zwiększone wydatki.
Innym powodem do żądania podwyższenia alimentów może być znaczący wzrost możliwości zarobkowych osoby zobowiązanej do alimentów. Jeśli rodzic, który pierwotnie płacił alimenty w określonej wysokości, zaczął zarabiać znacznie więcej, na przykład dzięki awansowi zawodowemu lub rozpoczęciu lepiej płatnej pracy, sąd może uznać, że stać go na ponoszenie większych kosztów utrzymania dziecka. Należy jednak pamiętać, że sąd będzie oceniał również możliwości zarobkowe i majątkowe osoby uprawnionej, aby zachować równowagę.
Z kolei obniżenie alimentów może być uzasadnione w przypadku, gdy osoba zobowiązana do alimentów doświadczyła znaczącego pogorszenia swojej sytuacji materialnej. Może to być spowodowane utratą pracy, chorobą uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia, koniecznością ponoszenia znaczących wydatków na własne utrzymanie lub na utrzymanie innej rodziny. W takich sytuacjach, osoba zobowiązana może wystąpić do sądu z wnioskiem o obniżenie wysokości alimentów, przedstawiając dowody na swoje trudną sytuację finansową.
Również zmniejszenie się usprawiedliwionych potrzeb osoby uprawnionej może stanowić podstawę do obniżenia alimentów. Na przykład, jeśli dziecko ukończyło szkołę i znalazło pracę, jego potrzeby finansowe z pewnością się zmniejszą. Warto pamiętać, że obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dzieci trwa do momentu, gdy dziecko jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Po osiągnięciu samodzielności finansowej, obowiązek alimentacyjny wygasa.
W przypadku byłych małżonków, zmiana wysokości alimentów może nastąpić również w związku z ponownym zawarciem związku małżeńskiego przez małżonka uprawnionego lub z powodu jego ustania. W takich sytuacjach, obowiązek alimentacyjny ze strony byłego małżonka zazwyczaj wygasa, chyba że istnieją szczególne okoliczności, które uzasadniają jego dalsze trwanie.
W każdym przypadku, gdy dochodzi do wniosku o zmianę wysokości alimentów, należy pamiętać o konieczności przedstawienia sądowi wiarygodnych dowodów potwierdzających zmianę okoliczności. Sąd oceni, czy zmiana jest na tyle istotna, aby uzasadniała modyfikację pierwotnego orzeczenia.
